و گلو را خشك و فزونى آن مزاحم سخن گفتن و موجب جريان آب از دهان به خارج است . تركيب آب چشم كه طعم شورى دارد چنان است كه بافتهاى ظريف چشم را كاملا حفظ مىكند ، و به هنگام نشستن گرد و غبار و اشياء ديگر بر چشم به طور خودكار فوران مىيابد و موجود مزاحم را به بيرون پرتاب مىكند . اما تركيب آب دهان طعم ديگرى ندارد ، تا طعم غذاها حفظ شود و املاحى در آن وجود دارد كه عامل بسيار مؤثرى براى هضم غذا است . اگر در جنبه‌هاى فيزيكى و شيميايى اين دو چشمه جوشان و نظام دقيق و حساب شده و ظرافتها و منافع و بركات آن بينديشيم يقين خواهيم كرد كه نمىتواند عامل تصادف كور و كر به وجود آورنده آن باشد ، مطالعه همين يك آيه انفسى به ظاهر كوچك كافى است كه براى ما تبيين كند او حق است « * ( سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّه الْحَقُّ ) * » . امام صادق ع در حديث معروف توحيد مفضل كه پر است از ذكر آيات آفاقى و انفسى پروردگار در اشاره كوتاه و پر معنى به اين مطلب مىفرمايد : اى مفضل ! تامل الريق و ما فيه من المنفعة ، فانه جعل يجرى جريانا دائما الى الفم ، ليبل الحلق و اللهواة فلا يجف ، فان هذه المواضع لو جعلت كذلك كان فيه هلاك الانسان ، ثم كان لا تستطيع ان يسيغ طعاما اذا لم يكن فى الفم بلة تنفذه ، تشهد بذلك المشاهدة : « در آب دهان و منافعى كه در آن وجود دارد بينديش ، اين آب به طور دائم به سوى دهان سرازير است تا حلق و زبان كوچك را ( كه نقش مهمى در بلع غذا دارد ) مرطوب نگهدارد و خشك نشود چرا كه اگر اين اعضا خشك شوند انسان هلاك مىشود و اصولا هنگامى كه در دهان رطوبتى نباشد نمىتواند غذايى فرو برد تجربه و مشاهده گواه بر اين معنى است » ( 1 ) .

--> ( 1 ) « بحار الانوار » جلد 3 صفحه 77 .